تا همین چند سال پیش، اغلب مردم آمریکا اطلاعات چندانی درباره دیتاسنترهای محل خود نداشتند. این مرکزهای بزرگ ذخیرهسازی سرور که ستون فقرات نامرئی اما حیاتی اینترنت محسوب میشوند، معمولا فقط برای فعالان حوزه فناوری جذابیت داشتند و کمتر موضوعی با اهمیت سیاسی یا اجتماعی برای عموم بودند.
اما به نظر میرسد از سال ۱۴۰۴، این دوران به پایان رسیده است.
در طول دوازده ماه گذشته، دیتاسنترها جرقه اعتراضات متعددی را در دهها ایالت آمریکا زدهاند؛ چرا که فعالان منطقهای تلاش میکنند با روند رو به رشد ساخت دیتاسنترهای جدید مقابله کنند. طبق اعلام Data Center Watch که جنبشهای ضد دیتاسنتر را زیر نظر دارد، در حال حاضر ۱۴۲ گروه فعال در ۲۴ ایالت آمریکا علیه پروژههای دیتاسنتر سازماندهی شدهاند.
نگرانیهای این فعالان متنوع است: از پیامدهای زیستمحیطی و احتمالی بر سلامت گرفته تا شیوههای پرحاشیه استفاده از هوش مصنوعی و مهمتر از همه، نگرانی درباره افزایش هزینه قبضهای برق محلی به علت افزوده شدن بیرویه دیتاسنترها به شبکه برق آمریکا.
چنین واکنش اعتراضی قدرتمندی، پاسخی طبیعی به صنعت در حال رشد بیسابقهای است که اکنون وارد حیاط خلوت مردم شده است. در واقع، به موازات رشد صنعت هوش مصنوعی و گسترش سرسامآور آن، کسبوکار رایانش ابری نیز تقویت شده است. دادههای اخیر اداره سرشماری آمریکا نشان میدهد از سال ۱۴۰۰ تاکنون، هزینه ساخت دیتاسنترها با رشد چشمگیر ۳۳۱ درصدی همراه بوده است؛ رقم سرمایهگذاریها به صدها میلیارد دلار میرسد. تعداد پروژههای پیشنهادی در ماههای اخیر آنچنان زیاد شده که بسیاری از کارشناسان بر این باورند بیشتر این پروژهها یا هرگز ساخته نمیشوند و یا امکان ساخت آنها وجود ندارد.
در عین حال، روند ساخت دیتاسنترها نشانی از کاهش ندارد. شرکتهای بزرگ فناوری همچون گوگل، متا، مایکروسافت و آمازون همگی پیشبینی کردهاند که در سال آینده بخش عمدهای از هزینههای سرمایهای خود را به چنین پروژههایی اختصاص خواهند داد.
زیرساختهای جدید هوش مصنوعی تنها به ابتکار سیلیکونولی محدود نمیشود، بلکه در واشنگتن، دیسی نیز شاهد حمایتهای جدی هستیم؛ جایی که دولت ترامپ هوش مصنوعی را محور سیاستهای خود قرار داده است. پروژه استارگیت که در دیماه ۱۴۰۳ معرفی شد، بستری فراهم کرد تا در سال ۱۴۰۴ شاهد توسعه زیرساخت عظیم هوش مصنوعی باشیم؛ پروژهای که به زعم برگزارکنندگان آن هدف “صنعتیسازی مجدد آمریکا” را دنبال میکند.
در این فرآیند رشد شتابگیر، صنعتی که پیشتر توجهی از افکار عمومی دریافت نمیکرد، ناگهان به مرکز توجه تبدیل شده و حالا با موجی از مخالفتها روبهرو است. دنی کندیاس، فعال سازمان غیرانتفاعی MediaJustice، شخصا در چندین حرکت اعتراضی علیه دیتاسنترها حضور داشته؛ از جمله تجمعی که ابتدای امسال در ممفیس، تنسی برگزار شد. در آن تجمع، ساکنان محلی مخالفت خود را با پروژه وسیع Colossus که از سوی استارتاپ xAI متعلق به ایلان ماسک طراحی شده بود، اعلام کردند.
کندیاس به خبرنگار گفت که تقریبا هر هفته با افراد جدیدی روبهرو میشود که علاقهمند به سازماندهی علیه پروژههای دیتاسنتر در محله خود هستند. او میگوید: «فکر نمیکنم این حرکتها به این زودی متوقف شود. به نظرم این جنبشها همچنان رشد میکنند و موفقیتهای بیشتری ثبت خواهد شد. پروژههای بیشتری متوقف خواهند شد.»
شواهد اظهارات کندیاس در سراسر کشور دیده میشود؛ مردم در مقابل اخبار ساخت دیتاسنترها به گونهای واکنش نشان میدهند که انگار با یک بیماری مسری خطرناک مواجه شدهاند. مثلا در میشیگان، جایی که سازندگان به ۱۶ نقطه مختلف برای ساخت دیتاسنتر علاقه نشان دادهاند، اخیرا معترضان مقابل ساختمان مجلس ایالت گردهم آمدند و شعار دادند: «مردم میشیگان دیتاسنتر نمیخواهند نه در حیاط نه در جامعهشان». از سوی دیگر در ویسکانسین – یکی دیگر از نقاط داغ توسعه دیتاسنتر – ظاهرا ساکنان خشمگین موفق شدند مایکروسافت را از ساخت دیتاسنتر جدید ۲۴۴ هکتاری در شهرشان منصرف کنند. در جنوب کالیفرنیا، شهر کوچک Imperial Valley اخیرا بابت نگرانیهای زیستمحیطی، از شورای شهر خود به دلیل صدور مجوز یک پروژه دیتاسنتر شکایت قانونی کرده است.
نارضایتیها از این پروژهها به حدی افزایش یافته که برخی سیاستمداران معتقدند این موضوع میتواند سرنوشت انتخاباتی نامزدها را تغییر دهد. در آبانماه گذشته گزارش شد که بالا رفتن هزینههای برق – که بسیاری انفجار هوش مصنوعی را علت اصلی آن میدانند – میتواند به موضوع تعیینکنندهای در انتخابات میاندورهای سال ۱۴۰۵ آمریکا تبدیل شود.
کندیاس به خبرنگار گفت: «ارتباط مستقیم افزایش قبوض انرژی با مردم باعث شده این موضوع برای بسیاری بسیار ملموس شود. خیلی از ما هر ماه با مشکلات مالی دستوپنجه نرم میکنیم. در همین حین دیتاسنترها بهطرز چشمگیری گسترش مییابند… [مردم میپرسند] این همه پول از کجا میآید؟ چطور دولتهای محلی با وجود نیازهای گسترده در جامعه، مشوقهای مالی و منابع عمومی را برای این پروژهها صرف میکنند؟»
در برخی موارد، به نظر میرسد اعتراضات موفق بوده و حتی (هرچند موقتی) باعث توقف برنامههای توسعهای شده است. به گفته Data Center Watch، پروژههایی به ارزش تقریبی ۶۴ میلیارد دلار به دلیل مخالفتهای مردمی متوقف یا با تاخیر روبرو شدهاند. کندیاس معتقد است که اقدامات سازمانیافته واقعا میتوانند جلوی شرکتها را بگیرند. او میگوید: «این فشار عمومی جواب داده است.» به گفته او، «خشم عمومی به وضوح قابل حس است».
از سوی دیگر، صنعت فناوری نیز در حال مقابله است. اوایل ماه جاری، یکی از رسانهها گزارش داد که انجمن ملی هوش مصنوعی آمریکا (NAIA) که به تازگی تشکیل شده، در حال توزیع نکات کلیدی برای اعضای کنگره و سازماندهی بازدید محلی از دیتاسنترها به منظور ترغیب رایدهندگان به منافع آنهاست. شرکتهایی مثل متا نیز کمپینهای تبلیغاتی راهاندازی کردهاند تا مردم را نسبت به فواید اقتصادی دیتاسنترها متقاعد کنند. به طور خلاصه: امیدهای صنعت فناوری به رشد هوش مصنوعی، به توسعه زیرساختهای محاسباتی عظیم گره خورده و بعید است در سال ۱۴۰۵ موج ساخت دیتاسنترها کاهش پیدا کند. در نتیجه، مخالفتها و قطبی شدن افکار عمومی نیز همچنان ادامه خواهد داشت.
